വോട്ടവകാശത്തിനായി ഡൽഹി തെരുവിൽ; പ്രതിഷേധച്ചൂടിൽ രാജ്യം

ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ പൗരന്റെ വോട്ട് അധികാരത്തിലുള്ളവർ നൽകുന്ന ഔദാര്യമല്ല. തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ആര് ജയിക്കണം, ആര് തോൽക്കണം എന്ന് തീരുമാനിക്കാനുള്ള ജനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയ അവകാശത്തിന്റെ പ്രയോഗമാണ് അത്. ആ അവകാശത്തിലേക്കുള്ള കവാടമായ വോട്ടർപട്ടികയെച്ചൊല്ലി വലിയൊരു വിഭാഗം പൗരന്മാരുടെ സ്ഥിതി ചോദ്യചിഹ്നമാകുമ്പോൾ, അതിനെ വെറുമൊരു സാങ്കേതിക നടപടിക്രമമെന്ന് പറഞ്ഞ് അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. ആരുടെ പേരാണ് പട്ടികയിൽ ഇല്ലാതായത്, എന്തുകൊണ്ടാണ് അത് സംഭവിച്ചത്, നടപടിക്രമത്തിന്റെ സുതാര്യത ഉറപ്പാക്കിയതാര്, തെറ്റായി പുറത്തായ അർഹരായ വോട്ടർമാരെ തിരിച്ചെത്തിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം ആരുടേതാണ് എന്നീ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഇന്ന് ഡൽഹിയുടെ തെരുവുകളിൽ മുഴങ്ങുന്നത്.

വോട്ടർപട്ടികയുടെ Special Intensive Revision അഥവാ SIR നടപടിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ആശങ്കകളാണ് പ്രതിഷേധത്തിന്റെ കേന്ദ്രം. കരട് വോട്ടർപട്ടികകളിൽ മുൻ പട്ടികകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ കോടിക്കണക്കിന് പേരുടെ സ്ഥിതി മാറിയതായി പുറത്തുവന്ന കണക്കുകൾ രാജ്യവ്യാപകമായി ആശങ്ക സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് മുഴുവൻ അന്തിമമായ വോട്ടർനീക്കമാണെന്ന് പറയുന്നത് വസ്തുതാപരമായി ശരിയല്ലെങ്കിലും, ഇത്രയും വലിയൊരു സംഖ്യ പരിശോധനയുടെയും പുനഃചേർക്കലിന്റെയും വലയത്തിലേക്ക് എത്തിയത് എങ്ങനെ എന്ന ചോദ്യം അതുകൊണ്ട് ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. മറിച്ച് ഇത്ര വ്യാപകമായ ഒരു പ്രക്രിയയിൽ അർഹനായ ഒരാൾ പോലും അന്യായമായി പുറത്താകാതിരിക്കാനുള്ള സംവിധാനങ്ങൾ എത്രത്തോളം ഫലപ്രദമായിരുന്നു എന്നതാണ് പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ടത്.

ഒരു സാധാരണ പൗരന് ഇത് കണക്കുകളുടെ കളിയല്ല. വർഷങ്ങളായി വോട്ട് ചെയ്ത ഒരാൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ദിവസം ബൂത്തിലെത്തി തന്റെ പേര് പട്ടികയിലില്ലെന്ന് കണ്ടെത്തുന്ന നിമിഷം, ഒരു ഭരണപരമായ പിഴവ് അയാളുടെ ജനാധിപത്യ അവകാശത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന സംഭവമായി മാറുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പേര് നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരാൾ പിന്നീട് അപേക്ഷ നൽകി തിരിച്ചുചേർക്കാമെന്ന വാദം മാത്രം മതിയായ മറുപടിയാകുന്നില്ല. അർഹനായ പൗരന്റെ പേര് ആദ്യം തന്നെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതല്ലേയെന്ന ചോദ്യം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ പ്രവർത്തനത്തെയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമാകുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ വിശ്വാസ്യത കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ട ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനമായതിനാൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനിൽ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന സുതാര്യത മറ്റേതൊരു സർക്കാർ വകുപ്പിനേക്കാളും ഉയർന്നതാണ്. സംശയം ഉയർന്നാൽ അതിനെ രാഷ്ട്രീയ ആരോപണമെന്ന് പറഞ്ഞ് തള്ളുന്നതിനേക്കാൾ കണക്കുകളും നടപടിക്രമങ്ങളും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പരിശോധിക്കാവുന്ന വിധത്തിൽ തുറന്നുവയ്ക്കുകയാണ് സ്ഥാപനത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യത ഉറപ്പാക്കാനുള്ള വഴി.

മുഖ്യ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷണർ ഗ്യാനേഷ് കുമാറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കമ്മീഷന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വിമർശനങ്ങളും പ്രതിഷേധത്തിന് കൂടുതൽ രാഷ്ട്രീയ തീവ്രത നൽകി. വോട്ടർപട്ടികയിലെ ചേർക്കലുകളും ഒഴിവാക്കലുകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ കമ്മീഷനുള്ളിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന മാധ്യമ റിപ്പോർട്ടുകളും പുറത്തുവന്നു. ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനത്തിന്റെ തീരുമാനമെടുക്കൽ പ്രക്രിയയെക്കുറിച്ച് ഇത്തരത്തിലുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഉയരുമ്പോൾ അവയ്ക്ക് വ്യക്തവും രേഖാമൂലമുള്ളതുമായ മറുപടികളാണ് ജനാധിപത്യത്തിന് ആവശ്യമായത്.

ഇതോടൊപ്പം കേന്ദ്രത്തിലെ നരേന്ദ്ര മോദി സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം, അധികാര കേന്ദ്രീകരണം, അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെ ഉപയോഗം, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിലെ മതധ്രുവീകരണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ പ്രതിപക്ഷവും വിവിധ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടായ്മകളും തുടർച്ചയായി വിമർശനം ഉയർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ബിജെപിയും കേന്ദ്രസർക്കാരും ഇത്തരം ആരോപണങ്ങൾ നിരന്തരം നിഷേധിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ നിഷേധം മാത്രം പൊതുസംശയങ്ങൾക്ക് അന്തിമ മറുപടിയാകുന്നില്ല. ഭരണകൂടത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കേണ്ട സ്ഥാപനങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ബോധ്യപ്പെടുന്ന സാഹചര്യം സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത് ആ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും ഭരണകൂടത്തിന്റെയും ഉത്തരവാദിത്വമാണ്.

ഇന്ത്യ പോലൊരു ബഹുസ്വര സമൂഹത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് മതവും സമുദായവുമായുള്ള വിഭജനങ്ങൾ കടന്നുവരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾക്കും ഇതോടൊപ്പം പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഒരു വിഭാഗത്തെ മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിനെതിരെ നിർത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നേട്ടത്തിനുള്ള ആയുധങ്ങളാകുമ്പോൾ അതിന്റെ ദീർഘകാല വില നൽകേണ്ടിവരുന്നത് ജനാധിപത്യമാണ്. അതുകൊണ്ട് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സംവിധാനം നിഷ്പക്ഷമാണെന്ന വിശ്വാസം ഒരു പാർട്ടിയുടെ വിജയത്തിനോ പരാജയത്തിനോ അപ്പുറമുള്ള ദേശീയ ആവശ്യമാണ്.

കഴിഞ്ഞ ദിവസങ്ങളിൽ ഡൽഹിയിൽ നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഈ ആശങ്കകളെ തെരുവിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. വിദ്യാർത്ഥികളും യുവജന സംഘടനകളും രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകരും വിവിധ കൂട്ടായ്മകളും പ്രതിഷേധവുമായി രംഗത്തെത്തി. ജന്തർ മന്തറിലും മറ്റ് മേഖലകളിലും പ്രതിഷേധക്കാരെ പൊലീസ് തടഞ്ഞതും കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തതും സംഘർഷാവസ്ഥകൾ രൂപപ്പെട്ടതും ദേശീയ ശ്രദ്ധ നേടി. പ്രതിഷേധം കൈകാര്യം ചെയ്ത പൊലീസ് നടപടിക്കെതിരെയും വിമർശനം ഉയർന്നു.

ഒക്ടോബർ ആറിന് പ്രതിഷേധം കൂടുതൽ വലിയ രാഷ്ട്രീയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നു. രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ INDIA സഖ്യത്തിലെ എംപിമാർ പാർലമെന്റിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ആസ്ഥാനത്തേക്ക് മാർച്ച് നടത്തി. വിവിധ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികളുടെ നേതാക്കൾ പ്രതിഷേധത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. പൊലീസ് ബാരിക്കേഡുകൾ സ്ഥാപിച്ച് മാർച്ച് തടഞ്ഞതോടെ നേതാക്കളും പ്രവർത്തകരും കുത്തിയിരിപ്പ് നടത്തി. തുടർന്ന് രാഹുൽ ഗാന്ധിയും പ്രിയങ്ക ഗാന്ധിയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള നേതാക്കളെ പൊലീസ് കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു. പ്രതിഷേധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പൊലീസ് നിയമനടപടികളും സ്വീകരിച്ചു.

ഒരു ജനാധിപത്യത്തിൽ പ്രതിഷേധം അധികാരത്തിന് ഇഷ്ടമുള്ളപ്പോൾ മാത്രം അനുവദിക്കപ്പെടുന്ന അവകാശമാകരുത്. സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കാനും ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളോട് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനും പൗരന്മാർക്കും ജനപ്രതിനിധികൾക്കും അവകാശമുണ്ട്. അതേസമയം നിയമലംഘനമുണ്ടെങ്കിൽ അത് നിയമപരമായി പരിശോധിക്കാം. എന്നാൽ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഉള്ളടക്കത്തിന് മറുപടി പൊലീസ് ബാരിക്കേഡുകളും കസ്റ്റഡിയും മാത്രമായി മാറുന്ന സാഹചര്യം ജനാധിപത്യത്തിന് ആരോഗ്യകരമല്ല.

തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ എസ്‌ഐആർ നടപടിയെ പ്രതിരോധിക്കുകയും അർഹരായ വോട്ടർമാരെ ഒഴിവാക്കുക എന്നതല്ല ലക്ഷ്യമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ബിജെപിയും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ആരോപണങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണമെന്ന നിലയിൽ തള്ളുന്നു. ഈ വിശദീകരണങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ അവ രേഖപ്പെടുത്തിയതുകൊണ്ട് ഉയർന്നിരിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നില്ല. ഇത്ര വലിയൊരു വോട്ടർപട്ടികാ പരിഷ്കരണം നടത്തുമ്പോൾ ഓരോ ഘട്ടവും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് പരിശോധിക്കാവുന്നത്ര സുതാര്യമായിരുന്നോ എന്നതാണ് പ്രധാന ചോദ്യം.

ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം അധികാരത്തിലുള്ളവരെ അഭിനന്ദിക്കുമ്പോഴല്ല; അധികാരത്തോട് അസൗകര്യമുണ്ടാക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കുമ്പോഴാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ നിഷ്പക്ഷമാണെങ്കിൽ ആ നിഷ്പക്ഷത ജനങ്ങൾക്ക് കാണാനും പരിശോധിക്കാനും കഴിയണം. വോട്ടർപട്ടിക ശുദ്ധീകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ ആരെ, എന്ത് കാരണത്താൽ, ഏത് നിയമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഒഴിവാക്കിയെന്ന് വ്യക്തമായി അറിയാൻ കഴിയണം. തെറ്റ് സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് തിരുത്താനുള്ള മുഴുവൻ ഉത്തരവാദിത്വവും സാധാരണക്കാരന്റെ ചുമലിലേക്ക് മാറ്റിവയ്ക്കാനാവില്ല.

അതുകൊണ്ട് ഡൽഹിയിലെ തെരുവുകളിൽ ഉയരുന്ന പ്രതിഷേധം ഒരു പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടിയുടെ മാത്രം രാഷ്ട്രീയ പരിപാടിയായി ചുരുക്കിക്കാണാനാവില്ല. അതിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ വോട്ടറെയും ബാധിക്കുന്ന വലിയൊരു ചോദ്യം കിടക്കുന്നു: എന്റെ പേര് വോട്ടർപട്ടികയിൽ സുരക്ഷിതമാണോ, എന്റെ വോട്ട് എണ്ണപ്പെടുമോ, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയന്ത്രിക്കുന്ന സ്ഥാപനം രാഷ്ട്രീയ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വതന്ത്രമാണോ?

ഇതിന് ഉത്തരം പ്രസംഗങ്ങളിലല്ല വേണ്ടത്. പരിശോധിക്കാവുന്ന കണക്കുകളിലും സുതാര്യമായ നടപടിക്രമങ്ങളിലും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മുന്നിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്വത്തിലുമാണ് വേണ്ടത്. ഭരണകൂടം ഏതായാലും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ ആരുടെ കീഴിലായാലും വോട്ടവകാശത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ല. കാരണം പട്ടികയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ഓരോ അർഹനായ വോട്ടറോടൊപ്പം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് ഒരു പേര് മാത്രമല്ല; ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യതയുടെ ഒരു ഭാഗം കൂടിയാണ്.